TR060303 Gandan; religion Gandan Interview, Person 4 Luvsan Ishdorj The Oral History of Twentieth Century Mongolia 2006-03 mn XML Male 060303 Ишдорж Заа, миний нэрийг Ишдорж гэдэг. Би энэ Олон Улсын Монгол Судлалын Холбоонд ажилладаг юмаа. Тэгээд манай холбоо энэ Английн Кембрижийн Их Сургуультай нийлээд, нэг хүнээс одоо амаар нь одоо юм яриулж авах тийм аман түүхийн төсөл одоо хэрэгжүүлж байгаа юмаа. Энд одоо танаас ярилцлага хийх гэсэн юмаа. Тэгэхлээр энэ одоо ярилцлагыг бол хоёр газарт архивлаж хадгалах юмаа. Та архивт хадгалахыг зөвшөөрөх үү? Лувсан Яана гэнэ ээ. Ишдорж архивт хадгалуулахыг зөвшөөрөх үү гэнэ. Лувсан Аа зөвшөөрнө өө. Ишдорж Аан, мөн одоо энэ таны ярилцлагыг одоо таны нэр усыг хэлж одоо эрдэмтэд ашиглахыг зөвшөөрөх үү? Лувсан За. ... Ишдорж За. Тэгээд та одоо энэ тухай, өөрийнхөө одоо бодсон санасныг ярьж өгөөч ээ. Та уг нь аль нутгийн хаанахын одоо гарлын хүн бэ? Хэдэн онд төрсөн бэ? За та тэгээд өөрийнхөө бодсон санасан зүйлийг яриад байгаарай. .....7 настай байхдаа... Лувсан За арван долоон нас хүртлээ тэнд байсан юм. Арван долоон настай байж байгаад одоо арван наймтай наашаагаа энэ Да хүрээ Улаанбаатарт ирсэн юм даа, тэмээтэй маалингаар ирсэн юм. Тэгээд энд ирээд одоо нэлээн л одоо олон жил болсон доо. Энд тэгээд л нэг 6 жил бүтэн хураад, 7 жил болоход лац хурлаасаа хайрлаад л, (1.16.51) ингээд одоо баригдаад одоо ээ... эзэнгүй хот гээд буулгасан юм даа. Ха...38, 38 онд одоо. Тэгээд л одоо Артельд энэ тэр ажил хийж ингэж явсаан. Тэгээд яахав, одоо Ховдынхоо Шар сүм дээр би тэндээр нэг арваад жил болсон юм даа. Арван хэдэн жил болсон юм даа. Одоо Ховдын Шар сүмийн түүх гэх юм бол одоо мэдэхгүй ээ. Гэхдээ түүх нь бол хэдэн онд вэ мэдэхгүй. Ховдын Ховдод Хятадын амбан сууж байсан цаг юм байна даа. Хятадын амбан өвдөөд, амбаны хатан нь өвдөөд, тэгээд одоо хугацаатай л даа. Хугацаагаа сунгуулаад л, одоо одоо машин онгоц байх юм биш. Тэгээд тэрнийгээ л тэргээр дамждаг байсан. Тэгээд явж чадахгүй байгаад байсан. Тэгээд Хятадаас одоо байнга эмч нар ирж үзээд бас эдгээж чадаагүй. Тэгээд Монголын нэг хүн энэ Дондог гээд нэг эмнэдэг, янз бүрийн арга аргатай лам байдаг юм. Үгүй тэр тэгвэл тэр ирээд, Дондогийг одоо дуудаж авчирсан юм байна. Тэгээд Дондог нь одоо үзүүлээд, үзсэн. Би эдгээж чадах юм байна аа гэсэн. Тэгэхдээр чинь одоо наадуул нь их тэр амбан их зөвшөөрсөн, их ч баярласан юм. Эдгээ гэсэн, би эдгээж болох юм. Сүүлд нь би нэг юм хүснэ, миний хүссэнийг биелүүлж чадах уу? гэж, чадна гэсэн байгаа юм. Дондог гэдэг, тэр амбан. Тэгээд л одоо шар усыг нь ханаад л, (1.18.24) тэр хатан одоо сайхан эдгэсэн юм байна. Тэгээд залуу сайхан л юутай л болсон юм байх даа. Тэгээд одоо Дондог гэдэг лам тэр Ховдын Шар сүмийн хойд дээр өнчин хар толгой байдаг юм. Түүний энгэр дээр жаахан сүм бариад, энэ зүүн цагаан сүмийг Ринчингомбо гэдэг бутарсан (1.18.42) юм байна, өөрөө. Тэгээд л одоо энэ Ховдын явдаг буухиагий чинь байна шүү, шуудандаа. Тэр цагт нь гарвал, тэр цагт нь очихгүй бол одоо өнөө цаазаар ч юмуу толгой авдаг хуультай. (1.18.52) Тэгээд одоо би энэ энэ эзэн хаан таны шавьтангийн (1.18.59) төлөө хурал хуруулах сүм барих гэж ингэж бодсон юм. Миний энийг зөвшөөрнө үү гээд бичиг хийгээд, одоо маргааш өглөө зорчино доо гээд хэдэн ч хоног давхидаг юм бэ, тэр амбангаас асуулаа. Өнөө чиний бичиг захидал чинь одоо энэ маргааш өглөө очоод, тэрийг гардуулж (1.19.13) өгсөн. Зайгаар яваад өгсөн. Тэгээд хэзээ нь очсон юм бэ, тийм хурдан эзэн хаанд очдог юм байж л дээ, тэр бичиг. Тэгээд л эзэн хаан шалгаад л үзээд л, одоо энэ аль одоо Монголын хойд нутгаас ийм ийм өргөдөл ирчихсэн юм байна, энийг яахав гээд. Юу гэсэн юм бэ гэхдээр миний эрүүл мэндийн талаар найман Шар сүм бариулъя гэж өргөдөл бичсэн байна. Би зүүдэлсэн, миний зүүдтэй яг таарлаа. Тэгээд тэр тэр тэгээд төрөл саднаа цуглуулаад, энийг одоо яахав гэсэн. Бид нар сангаас бариулж болно оо, бид нар зөвшөөрлөө өг гээд, бусад нь зөвшөөрөөд, бид нар сангаас барихаар. Тэр хэд даамлыг мэдэхгүй. Мянган хүн явуулчихаад тэнд, сав барьсан мужаан Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэгээд тэрнийг эрээд, гурван жилийн дотор барьж гүйцээ гэсэн юм байх. Мөнгийг нь миний сангаас ав гэж. Тэгээд найман Шар сүм барьсан юм гэнэ. Найман Шар сүм бариад гүйцэх дээр нь Манжийн тэр эзэн хаанаар жуух бичигтэй, Халхад 3 гэгээн байсан юм байна л даа. Нарванчин, Дилав, Жалханз гэж тэр үедээ. Тэр гурав гурван жилээр даа гээд тушаачихсан юм байна аа. Тэгээд гурав гурван жилээр дааж байсан, хамгийн сүүлд нь наад хоёр нь ажилтай, албатай байдаг юмуу яадаг юм бэ?, бага Жалханздаа одоо ацагласан юмуу, ацаг шалаанд дарамтлуулсан юмуу тэгээд явчихсан. Хоёр хоёр ирж байж, 2 талд ирж суучихаад л, тэгээд Жалханз л одоо эзэн болоод, одоо байж байгаад, тэр ламын. Тэгээд тэр эзнийхээ одоо хурлын бүх шүтээн тэр, эзнийхээ сангаас цуглуулсан тэр Даашинхүү гэдэг их том пүүс байж байдаг. Нөгөө заасан юм авчир гэхдээр данс сангаас мөнгөө авчихдаг, нэн тооцоотой, цөөхөн ламтай. Ная на...ная сул ная, чанга ная гэж байсан юм гэнэ билээ. Чанга ная нь цалин. Зургаа зандант найман лан мөнгөтэй. Сул ная нь зургаан лан мөнгөний цалин авдаг, Манжийн хаан хааны албаны төлөөтэй, тэр тогтмол. Хурлын бүх зардлыг нь дааж байсан. Тэр дуганд болбол тэгээд зохицуулдаг, тийм хүнд тэнд тэнд тийм юмаа тэр цугий нь одоо байшингууд дээр нь баримт бичиг дээр л дээр нь гарын үсэг зураад л, аваад л, тэгээд байшингуудаар нь дансаар нь ийм дугтуйтай юм байна билээ. Манжийн хаан гээд л бичсэн. Ишдорж Хурлын Шар сүмд шүү дээ, тийм ээ. Лувсан Тийм. 8 Шар сүм байсан юм аа. 8 Шар сүмд бол тэр 8 сүм байсан юм. Тэр 8 Шар сүм нь тэгээд бүтсэн. Тэгээд одоо тэр Дондог гэдэг лам нь анхных нь тэргүүн лам нь Дондог Да лам гэж хүн тэр юм гэнэ билээ. Анх лам болсон. Тийм лам юм гэнэ билээ. Тэгээд тэр ухаан нь түүх нь товчхон түүх нь юм билээ. Түүхээс өөр чулуун номд одоо бичигдсэн байсан. Тэрийг буулгаад одоо дуусчихсан. Монгол түвд хоёроор биччихсэн. Тэр одоо байхгүй. Хоёрт энэ Дамбадаржаад байгаа даа, нэг гоохон тэр нэг жил их том гоохон Бадарч чулуугаар бичээд, түүхийг нь биччихсэн байсан. Сүүлд нь болсон хараад байсан, баахан бүдэг болж, нэг хөө түрхэж байж гаргасан юм гээд л одоо тэр Цэрэндагва гэдэг хүнд уншиж үзүүлж байсан юм байгаа юм. (1.22.12) Мэдэхгүй одоо энэ ажлаас тийм л юм гарсан юм. За тэгээд ингээд энд 18 настай ирээд яахав, Дашчоймбол дацанд хураад, 6 жил хураад, долоодоход нь 1938 онд хаагаад, ингээд одоо хэлмэгдээд, юм болсон юм даа. Гэх юм байхгүй. Тэгээд одоо хэлмэгдлийн талаар ч гарч байгаа материалд одоо янз бүрийн юм болсон доо. Энэ чинь одоо дацан сүм мүм буулгаад л, энэ бүх юмыг чинь одоо орос цэргүүд буулгаад л, ачаад л, энэ ордны ду…3 дуганд чинь орос цэрэг ороод, дээгүүр нь цоолоод, цонх энэ тэр гаргаад л, буу… буутай манаа үүдэн дээр нь зогсоод,ингээд л байдаг. Аа Гандан чинь эзгүй л хоцорсон юм даа. Энэ дээр одоо нэг 6000 лам байдаг гэдэг нэртэй л байсан юм. Дашчоймболын 3000, Идваагийн 1000, Гунгаачойлингийн 2000 гээд 6000 ламтай л гэж ярьдаг байсан юм. Аа тийм 1937, 38, 39 оны эхлэхэд ер нь Гандан эзгүй хоцорсон юм даа, ер нь. Энд тэнд нь хаяанаас цугий нь лам бутарч хоцроод, ингээд одоо ч бутарсан, ер нь одоо цөөхөөн. Тэгээд бас тэр үед чинь бас их зовдог, айдаг юм байлаа л даа. Эмхэлж байгаа нь их ховорхон болдог байсан шүү, ер нь. Өдөр шөнөгүй л бариад байдаг, туугаад л байдаг. Тэгээд одоо хар буугаад л, тэгээд л одоо лам нарын артель гээч юм байгуулсан юм даа, эзгүй газар. Баахан лам нар одоо цэрэгт их авсан. Нутгийнхан хөдөө их явсан. Хөдөө явж чадахгүй нь сургуульд орсон, артель байгуулсан. 1938 оны, 1938 байна уу, есөн байна уу. Гар үйлдвэрийн артель гээч юм байгуулж, Гандангийн бууринд дандаа лам нар 100 хэдэн лам нар орж. Тэгээд артельд эхэлж, Рашаанд 3 артель байгуулагдсан л даа. Зүүн Хүрээнд 1, Гандангийн дээр өнөө гаднаа эргэж байгаа юм шүү дээ, ийм 3 артель байгуулаад л. Тэгээд л одоо лам нар тараад л, ажил хийгээд л, хөдөө гараад л, ингээд устаад л ингээд л алга болчихсон юм даа. Байхгүй. За ийм л байна, Гандан. Тэр бол одоо амьд үлдсэн ямар юм байх вэ дээ. Ишдорж Барилга тавилганы тухай та жаахан ярихгүй юу? Лувсан Аан. Ишдорж Барилга тавилга ямаршуу янзтай болж байсан бэ? Лувсан Аан би 1930-аад онд би давхар байшин үзээгүй байсан. Их л сонин юм үзэх гэж байсан л даа. Нэг 3, 4 давхар байшин байсан байх. Энэ Өндөр хоршоо гэж байсан, энэ байсан юм. Засгийн Газар гэж нэг сайхан хөх байшин одоо Багшийн дээд байсан юм, тэнд байсан юм. Төв хороо гэж нэг 2 жаахан жаахан улаан байшин байсан юм даа, тэр. Нэг л байшин. Хоршоодын Төв Холбоо гэж нэг дүнзэн 2 байшинд, давхар барьсан. Энд энэ 32 он 33 онд үзээгүй. (1.25.06) Тэгээд тэрнээс хойш энэ (1.25.08) бас эвдэрсэн (1.25.10) л дээ, тэр Ленинклуб гэж байсан юм. Тэр нэг нэг давхар сүүдэр шиг юм. Тэгээд л давхар байшингууд л ихэдсэн л дээ Энэ хойно Дотоод Яамны дарга нарын байр гэж нэг давхар юм одоо тэнд байшин тэнд барьсан юм даа, 3 давхар, сүүлдээ. Тэгээд тэрний дараад нь хойно 2 эмнэлэг барьсан юм, Гандан дээр. Гангангийн хойт дээр 2 эмнэлэг барьсан. Сүхбаатарын сургууль гэж нэг 4 давхар жаахан байшин байсан одоо байна уу, байгаа л байгаа даа. Энд тийм ийм юм байхгүй ээ. шаардлага байхгүй Энэ хот чинь Гандан гэж тусгай жилийн жилд нэг аа нгэ хэдэн хашаатай, ерөөсөө байгаа лам нар нь тэр. Тэр урд Буриадын хороонд дарга нарын хороо гэж нэг 2 хэсэг хашаа байсан юм. Чийдэн, үйлдвэр комбинат байгуулагдаагүй. Энэ зүүн талд чинь дандаа хятадууд л байсан. (1.25.54) Хятад хороолол. Зүүн Хүрээ тусдаа. Зүүн Хүрээ чинь Зүүн Хүрээнээс энэ зүүн харчуул гээд нэг хэсэг айл байсан юм. Тэгээд бусад нь хятад байсан даа, хэдэн ч юм одоо гудамжуудаар. Ийм л байсан юм Ишдорж Лам нарыг барьсан тухай та ярьж өгөхгүй юү? Лувсан Аан. Ишдорж Лам нарыг яаж барьсан тухай? Лувсан Хөө одоо хэн мэдэх (1.26.22) амьтан барьдаг юм. Би тэр үеэр миний байгаа газар Номун ханы аймгийн Дов гэж нэг газар одоо тэгэхээр нь би хашаа барьчихсан би. Би тэрэн дээр 6 жил болсон юм. Үүдэндээ жаахан хаалга, манай үүдэн дээр жаахан нэг жаахан цул (1.26.36) тэрэн дээр барьсан юм байна билээ. Тэр хэдхээн дуудаад л, ингээд цаашаа заагаад л харж байхад олон цэрэг мэрэг л үзэгддэг юм байсан. Тэгээд баахан цэрэг зогсчихсон байдаг юм. Тэгээд л лам нар дээр очоод л, аваад л явдаг, аваад л явдаг, тэгээд л хаашаа л явдаг юм бэ?, тэгж байгаад л туугаад л аваад л явдаг байсан. Жишээ нь харж л байлаа би. Хамгийн сүүлд 39 оны 30 39 оны аа 38 оны намар манай барууны баруунд Луузан гавж гэж нэг муу таягтай өвгөн лам байсан юм. Тэгэхэд бас нэг хүнд гэрчилж барьдаг барьдаг болсон юм л даа. Гэрчилж бичиггүй бол аваачиж устгачихаад юмыг нь луйварчингууд хуваагаад авдаг тийм луйварчин гарсан юм байна билээ л дээ, олон. Тэгээд тэр нь ч баригдаж, тэр нь зарцуулсан (1.27.24) л даа, тэр. Тэгээд нэг би ч одоо айж л байсан. Нэг гавжийг (1.27.29) тэрэнтэй нэг нэг цэргийн хүн, нэг монгол хүн хоёр бядуухан орж ирлээ. Намайг ч асуугаад л, чи байн байн алба нэр асуугаад л, бариад л. Наашаа гараад ир л гэнэ. Тэгэхэд хотод одоо намрын дулаан цагийн, одоо намрын сүүл сар л байсан байх. Тэгээд гарлаа, би ч одоо айгаад, одоо л одоо барьж байгаа нь тэр юм байх гээд л. Өглөө (1.27.29) хэрэггүй гэнэ. За явлаа. Наашаа яваад тэр Луузан гуайн тэрүүгээр орлоо. Тэгтэл Луузан гуай гавж нэг муу бөгтөр өвгөн байж л байна. Нэг га... бичиг гаргаж үзүүлж байна. Би нэг муу монгол бичгээр бичсэн, өнөө (1.28.05) монгол бичиг халтар мултар бичээд л, нүдэнд (1.28.07) Луузан гуайд барих юм. Тэгээд сүүлд нь асууж байна. Чойбалсан гэсэн хасах (1.28.05) бичигтэй байх юм. Тэгээд бариад авсан л даа. Тэгээд л одоо юмыг нь нэгжээд л бариад л байсан, хэрэгтэй ч юм алга чааваас. Нэг амбаар байна. Тэрэн дотор бас нэг хөөрхөн шар шар торгон (1.28.27) хар шар эд, нэг жинсэн эд тэр 2 байсан. За ердөө нэг авдартай (1.28.32) дотор ном байсан, номыг нь цугий нь сундуйчаад хаячихлаа, барьж байгаа улсууд. Нэг жаахан амбар байсан, тэнд нэг жаахан идэж уух юм байдаг байсан юм байж. Нэг жаахан хольсон тос, жаахан мах, нэг жаахан ийм юутай 10-аад литрийн нэг жаахан айраг, хөлдчихсөн цаг шүү дээ, бараг. Тэгээд нөгөө Луузан гуай чинь хүүхдүүддээ (1.28.53) гэлээ. Энэ нэг жаахан идэж уух юмыг идэж уусан юмыг энэ хүн, хүүхдэд өгчихөж болох уу? гэсэн, Намайг авах уу? гэнэ, авъя гэлээ. Гаргаад тавь гэнэ. Гаргаад тавьчихлаа би. Тэгээд ламтан барьцаанд явчихлаа. Чи харж байх юм шүү гээд намайг тэгнэ. Артель дээр байж байсан чинь артелийн конторт дуудсан. Яадаг юм бол гэсэн нэг бичиг барьчихсан тэр хүн миний нэрийг (1.29.13) энэ чинь, Луузан гуайн юмыг хураах юм, оч гэнэ. Очсон чинь 2 морин тэрэгтэй хүн гэрийг нь буулгаад л, бас нэг олигтой нь ганцхан овоо туурга байв уу даа, бусад нь дандаа сэмэрхий цоорхой. Амбаарт нь бас ер нь авах юм алга. (1.29.27) Ер нь нэг жаахан жаахан юм авсан байх аа даа. Гэрийн шалыг нь үзсэн чинь гэрийн шал нь хорхой идчихсэн байхгүй. Тэгээд нэг 2 морин тэргэнд нэг юм ачуулж аваад л. Чадвал чи энэ юмыг янзалж дэлгэ. Тэгээд баахан моднууд байна. Чи модыг нь авах уу? гэлээ, авъя л гэлээ. Тэгээд модыг нь аваад, нэг хогий нь тэгж ачаад янзлаад, тэгээд бутарсан номнуудыг нь цугий нь нэг тэнд нь хийгээд л, нэг төмөр утсаар үдээд. Тэгээд ингээд тэр гэрийн новшийг нь тэнд хонхор дээр байсан, тэрэн дээр хийгээд, овоолоод л, тэгээд хаячихлаа л даа, яахав. Тэгээд новшийг нь аваад, тэгээд цаадахыг нь цэвэрлэсэн улсууд цэвэрлээ биз дээ, мэдэхгүй. Би жаахан модыг нь зөөгөөд л авчихлаа. Ха ха үнэхээр. Тэр хураасан улсууд ав гэсэн юм. Ийм л юм болж байсан юм. За бид энэ манай гудамжинд Жамба гавж гэж нэг гавж байсан юм. Тэгээд манайд орж ирдэг юм. Намайг нэг өглөө л болоход манай хаалга ломбодсон байх байх, чи харж байгаарай гэдэг юм. Нэг өглөө босоод харсан чинь хаалга нь ломбодчихсон. Бариад авч. За Жамба гуай баригдчихлаа гээд ингээд л бид нар чинь нэг 10 хэд хонов уу юув, нэг хуучин лам дээлтэйгээ ороод ирлээ өнөөх чинь. Үгүй чи яагаад гарав гэсэн чинь 10 жилтэй гарлаа гэж байна. Үгүй яав аа ийвээ гэж тэгсэн, учир түүхээ хэллээ. Таньдаг хүн ирж барьсан гэнээ, тэр хүнийг. Тэгээд таньдаг л яамны хүн барьсан юм байна л даа. Тэгээд Дотоод яамны тэрүүгээр олон хүн туугаад явдаг юм байна. Яамны тэрүүгээр очсон чинь тэр өнөө Жамба байна уу л гэсэн байна. Наашаа хүрээд ир гээд дуудаж гэнэ. Ламтангий нь аваачаад Дотоод яамны шорондоо хийчихэж. Цаашаа аваачаагүй, таньдаг хүн тэгсэн юм байх л даа. Тэгээд өнөө тэнд баахан байл… байлгаж байгаад, тэгээд 10 жил тасдаад явуулчихсан. Тэгээд л Гандангийн энэ анхнаас нь утасны мод ухуулж, тэд нараар баахан хоригдлуудаар утасны мод ухуулж, Жамба гуай тэр хоригдлууд утасны мод ухаж ирж л дээ. Тэгээд ирээд тэгж л байсан юм. Тэгээд тэнд зөвхөн тэгж байна гэнэ. Тэгэхгүй бол би цаашаа очсон бол алуулчихсан байх ёстой. Энэ миний аминд тэр таньдаг хүн намайг Хандсүрэн гээд нэг хүн Дотоод яамны шоронд хийлгэж байгаад, тэр тэнсээд авлаа гэж Жамбал тэгж нэг ярьж өгсөн. Тэгээд баригдаж байгаа улс юу вэ гэхээр зэрэг зөндөө, ер нь алиныг нь хэлж барах вэ. Тэр үед чинь ер нь хоёул гурвуулаа нийлээд нэг айлаар орж ярилцаж болохгүй шахуу л. Нэг монгол дээлтэй улсууд л энэ Ганданд тэднийх хаана байна вэ, эднийх хаана байна вэ гээд л яваад л байдаг яваад л байдаг. Сүүлд нь манай энэ артельд орсон юм. Хэн гэдэг хүн Найдан, үгүй ээ биш ээ Намжил гэж. Намжил баригдаад явчихжээ. Тэгээд Намжил яасан юм бэ гэсэн, аа нэг бариад явчихсан гэлээ гээд ингэж байна. Тэгээд сүүлд нь Намжил удсангүй, 10 жилтэй гараад ирлээ. 10 жилтэй гарчихаад нэг 2, 3 жил болов уу, үгүй юу гарчихлаа. Жаахан аажуухан дундаа гарчихаад, тэгээд Намжил дахиад одоо томилолтоор (1.32.22) бариад. Яачихав, яав юув гэсэн. Аа хачин юм болсон, хачин юм болсон. Тэгэхээр нь яав л гэсэн. Нэг хагас сайнд ингэдэг юм. Дэн барьж явсан, нэг гозгор шилтэй дэн мэдэх үү? Ишдорж За. Лувсан Жижиг тийм. Лам нар дандаа тэрийг барьдаг юм, хашаандаа барьдаг, шилтэй, тийм хашаандаа тэрийг. Тэгээд энэ урд нэг му... мухлагт нэг бензин масло, керосин худалддаг. Тэндээс шил керосин аваад л явж байж гэнэ, Намжил. Тэгээд л явж байсан. Лам гуай юу аваад явж байгаа юм бэ гэсэн. Аа нэг шил керосин авлаа л гэж гэнэ дээ. (1.32.53) Тэгээд л одоо яасан. Тэгээд нэг баахан байж байсан чинь нэг айл асуугаад л нэг 2 хүн ороод ирж гэнэ. Тэгээд нөгөө айл нь ч байсан юм уу хэн мэдэх вэ. Тэгээд нэг 2, 3 хоносон чинь бариад л явчихлаа гэнэ. Надад өөрөө хэлсэн юм. Чи яагаад баригдсан юм бэ? гэсэн. Ха, 1 шил керосиноос болж 10 жил авсан. Яасан юм бэ? гэсэн чинь. Яаманд аваад очсон чинь чи Дотоод яамыг шатаах гэж бензин авч явсан уу? л гэж байна гэнэ. Үгүй дээ л гэлээ гэнэ. Чи заавал авч явсан гэж тулгаад л, 10 жил өгчихсөн гэж байгаа юм. Тэгж л хэлсэн. Намжил тэгж хэлсэн юм, надад. Аа тийм тийм юм байдаг юм аа. 10 жил 10 хэдэн жил өөхөн тосноос болж 10 жил авлаа гээд Буянтогтох гэдэг лам тэгээд гарч ирж байсан юм. Ишдорж Ха ха. Лувсан Буянтогтох гэдгийг танина л даа. Бас шоронд ороод, 10 жил аваад, удсангүй ээ нэг 4, 5 жил болоод л гараад ирлээ. Сайн таньдаг юм. Сүүлд нь одоо бид 2 хамт л ярьдаг юм. Чи яагаад баригдсан юм бэ? наана цаана гээд л асуудаг юм. Үгүй ээ нэг муу амбаартаа нэг юм дэглээд л нэг жаахан хэдэн кг өөхөн тос байсан юм. Нэг 7, 8 литр байсан уу, үгүй юү? Мэдэхгүй. 2 хүн айл сураад л гарч ирлээ. Тэгээд лам гуай яасан өөхөн тос, хаврын хар цаг болж байхад боов хийж идэж байхгүй юу, гээд л тэглээ би. Бариад явчихжээ. Чи өөхөн тос цуглуулж байгаад, гадаадад боов хийх гээд, боов хийж оргох гэж байсан үнэн үү? л гэж байна. Ха ха. Үгүй ээ үгүй оргох гэсэн юм бишээ, үгүй бүр аюул болсон гэнэ ээ. Чи заавал хэл гээд зүгээр ерөөдөг (1.34.23) болсон. Үгүй дэмий л одоо үгүй жаахан юу энэ олсон юу улсууд сүүлдээ л гадаа гарсан ч яахав дээ гэж бодож байсан гээд л хэлээдэхэж. Гадаа гарах нь үнэн байжээ. Ишдорж За. Лувсан 10 жилээр л авсан байх. Буяндаа бузар зэргийг (1.34.37) аягүй их хийдэг юм байна билээ. Тэгж л баригдаж байсан юм. Зүгээр миний бодсон л асуудал зөндөө л одоо ямар хэргээр орж байсан юм бэ, бүү мэд. Тийм хоёрыг л амнаас нь дуулсан маань тэр. Ишдорж Та тэгээд сүүлд Ганданд хэдийд эргэж орсон бэ? Лувсан Оо Ганданд би энэ ерэн 90 онд орсон юм. Би энд 70 энд би шууд 12 жил болоод, артель энэ тэрд байж байгаад, нутагтаа хариад, тэгээд тэнд бас артельд байгаад, ажид мажил хийгээд явж байлаа л даа. тэгээл 72 онд байна уу? энд орж ирсэн юм. Тэгээд Ганданд ч таньдаг улсууд ч л байлаа. Лам нар энэ тэр хурал ус нь нээгдчихсэн байсан юм. Тэгээд одоо өргөдөл өг гэнэ. Нэг хурал дээр ингээд өргөдөл бичээд өгсөн чинь 3, 4 жил алгаа байхгүй. Нэг нэхээд орсон чинь чиний өргөдөл байхгүй байна аа алга гэж хариу өглөө. Хариугаа одоо энэ хэн байсан юм сан, өнөө Данзан лам байсан юм шүү дээ, Данзан гавж. Дахиад л өргөдөл бичээд өг гэнэ. Нэг өргөдөл бичиж өглөө, бас л алга. Тэгсэн чинь аа чамайг зөвшөөрөөгүй. 3 хүн явсан юм. Дагвадоржийн хүү Лувсанванжил байсан шүү дээ. Тэрийг зөвшөөрсөн. Намайг зөвшөөрөөгүй байна билээ. Засгийн Газар юмуу яамны газар юм уу тэнд зөвшөөрдөг газар байдаг юм байна. Зөвшөөрөөгүй ээ л гэнэ. Тэгээд л таг боллоо. Тэгтэл 90, 89 он боллоо. Энэ Зана гуай гэдэг хамба байсан юм. Тэр намайг нэг өдөр дууддаг юм. Тэр үгүй энэ шашныг мэддэг байгуулагууд чинь ер нь байхгүй болж байгаа юм шиг байна. Одоо энэ хуралд орвол болох юм шиг байна шүү дээ гээд. Үгүй тэгээд л гээд одоо 90 онд энэ Дашчоймбол дацан гэдэг байгууллага бий шүү дээ. (1.36.23) Тэгэхдээр өнөө цоохор Гончиг энэ тэр чинь одоо хуралд сууж болох юм байна гээд, тэгээд л орсон доо. Тэгж л орсон. Миний амьдрал тийм л юм байгаа юм. Ишдорж Дашчоймболд та 5, 6 жил суусан юм байна, тийм ээ. Лувсан Урд уу? Ишдорж Аа түрүүн нь юм уу? Лувсан Аа, 6 жил бид 2 суусан. Ишдорж 6 жил суусан. Лувсан Тийм. Ишдорж Та аль зиндаанд байсан бэ? Лувсан Дашчоймбол (1.36.47) зиндаанд суусан. Ишдорж Хэдэн зиндаатай байсан бэ? Зиндаа гэдэг нь одоогоор анги гэсэн үг шүү дээ. 1, 2-р курс гэсэн үг. Лувсан Анги. Аа Дашчоймбол чинь одоо хадаг, шидэв, жумбрай, гүйжүн, донжуу, го, ум, гадамба, дамба, арай 10 зиндаа гэдэг нь тэр юм байдаг шүү дээ. Ишдорж Тийм. Лувсан Дээшээ явах дээр чинь аа дом хийчихээд, ум ширав, ум нямба, зод, сарва гаарамба, гаарамба гээд 5 зиндаа, голын 5 зиндаа. Ишдорж Тэгээд 15 жил болж байж төгсдөг. Лувсан Тэгэлгүй яах вэ. Тэгнэ шүү дээ. Тэгээд л одоо 1937 оны өвөл гадамбынгаасаа гарсан. Ишдорж Одоогоор болбол 9-р ангид байж байгаад, гарсан юм байна шүү дээ. Лувсан Бараг 9-р анги, тийм. Тэгээд хавар нь одоо хаврын сүүл сар байгаа. Лам нар ч тун цөөхөн тун бага энэ тэр. Тэгээд нэг Даваа гээд нэг дуганч байсан юм. Шүтээний аймгийн. Тэр одоо гэсгүй байхгүй, унзад байхгүй. Тэр чинь харанга цохиод л нэг гүрэм унш... голчин (1.37.42) Тэгээд нэг юу яадаг байсан юм. Орчихоод тэгээд өдөр нь хэдэн лам нар за… ном хураад байх юм шүү гэж байна билээ. Тэгсэн чинь сартуулын Лувсанбалдан гээд нэг лам байсан юм. Манайхантай ойрхон. Тэгсэн чинь нэг өдөр өө дуган хаагаад ломбодчихож гэнэ ээ. Одоо шууд л цагаан цаасаар ломбодоод л дуган яг хаачихсан. Тэгээд л одоо энэ чинь одоо хурах хурал ч үгүй, ном үзэх ч хүн байхгүй боллоо. Ном залгах хүн ч байхгүй боллоо. Тарахаас ондоо арга байхгүй. Тэгээд л байж байсан. Баахан байсан цэрэгт л их тэр жил цэрэгт татаж, хороо гэж ганцхан Хотын захиргаа л байсан юм шүү дээ. Тэр хороо энэ тэр гэх юм байхгүй. Хотын захиргаан дээр нь юу байсан байх л даа өнөөх. Хариуцсан нөгөө юм байсан байх. хороо мороо гээд. Тэгээд дуудаад цэрэгт яв энэ тэр гээд одоо. Цэрэгт их явлаа, аа зарим нь хөдөө гараад алга боллоо. Ойр нутгийн хол нутгийнх ч бай, заавал сургуульд орлоо, улсууд, ажил хийлээ. Ингээд одоо алга болсон юм даа. Ишдорж Танай зиндаанд хичнээн лам байсан бэ? Лувсан 267. Ишдорж Одоо дандаа (1.38.45) гэсэн үг шүү дээ, одоогоор. Лувсан Ээ. 267 Ишдорж Голцуу л хөдөө энд тэндээс ирсэн. Лувсан Өө тэгэлгүй яах вэ, дандаа холын улсууд л байсан. Энэ 10 хэдэн аймаг бүгдээс л ирсэн юм шүү дээ. Увсаас хүртэл 10-ад лам байсан юм. (1.38.59) Ишдорж Аа хаан. Лувсан Увсаас их сайн сайн гэвш нар байсан юм даа. Дээд 16 (1.39.03) Ишдорж Гол нь одоо шашны аа гүн ухаан судалдаг л сургууль? Лувсан Аа тийм гүн ухаан судалдаг. Ишдорж Тийм. Лувсан Ганцхан одоо гүн ухаан судалдаггүй. Ертөнцийг таньдаг. Тийм хуультай. Энэ байж байх юм, байхгүй болох юм. Энэ яахав нүдэн дотор үзэгдэж байгаа ч гэсэн үндсэндээ одоо хэрэггүй болох юм. Жишээ нь одоо энэ байшин харагдаж л байна. Нэг мэдэхэд буулгана шүү дээ гэх мэтийн юм шүү дээ, тэр чинь. Хоосон чанарын гүн ухааны юм чинь тийм байдаг. Тэр юу гэхлээр одоо Бурхан, лам, гончигсум л хэрэгтэй. Тэр нэг бурхан олон амьтны л тусын тулд л номоо үздэг. Олон амьтныг л бурхан бол амгалан байлгахын тулд л номоо үздэг юм шүү дээ. Лам нарт тэгж л заадаг байсан. Ганц өөрийнхөө төлөө ч биш олон амьтны тусын тулд л байдаг юм шүү л гэдэг байсан. Олон амьтныг аврахын тулд. Би ч хувьдаа тэр олон амьтны тусын тулд бодож байгаагүй байх аа. Нэг сайн номтой лам үзвэл энэн шиг болох юмсан гэж бодож байсан, сайхан гэвш болох юмсан гэж бодож байсан болохоос аль одоо олон амьтны тусын тулд надад бодож байсан юм тэр үед байгаагүй байх аа. Ишдорж Сайхан номтой лам нар олон байсан байлгүй? Лувсан Өө ямар ярих юм бэ дээ, мянгаар ярина. Хэдэн мянгаар ярихаас ер нь... Ишдорж Анги Шагдар гуай гэж нэг хүн байсан гэсэн. Лувсан Аа байсан, миний багш тэр чинь. Ишдорж Мм хан. Лувсан Тэр багштай их л ном үзсэн юм даа. 13-р Далай лам баахан гэвш нартай л ирсэн юм байна билээ л дээ. Юу 13-р Далай ламыг наашаа залахад Өвөр Монголын нэг лам Зууд (1.40.41) байсан юм байна билээ л дээ. Далай ламд бараалхаад, та Монголд даллах (1.40.45) гэдэг юутай санаатай гэсэн юм байна. Тэгэхтэй зэрэг Халх Монголын чинь тэр Гандан хүрээний гэвш нар гэдэг чинь зүгээр тасалсан ариун /балдан болсон/ бадамласан түймэр шиг улс л даа. Сайн та нар дагуулж яваарай гэсэн юм гэнэ л дээ. Их номтой хүн. Тэгээд одоо Гандан дээр энэ баруун нөгөө жүд (1.41.02) дээр байсан юм байх. Тэгээд одоо лам нар бараалхаад л, ном айлтгаад л явдаг байж. Манай тэр Сунгийн анги багш Доржзундуй байж. Тэгээд оруулдаггүй, тэгэх дээр нь нэг жаахан жаахан боов хийсэн (1.41.45) хийж аваад, нэг нэг барьсаар байгаад Далай ламынд орж л дээ. Ороод тэгээд барьчихаад, ерөөсөө ном айлтгаж болох уу? гэсэн чинь болно оо гэсэн юм байх. Уул нь тануусын суусан хурал бий гэсэн. Тэгээд ном эхэлж асуусан. Ном эхлээд асуусан, тэгээд тэндээс асуусныг нь эргүүлж хаяад бариад л, одоо ингээд одоо энэ аргагүй л дасгалжин (1.41.34) хүн гэж мэдсэн юм байх даа, цаадах нь. Тэгээд л одоо эхлээд сайхан орсон юм байх. Ороод суусан юм байх. Тэгээд 3 орой, гурван, маргааш бас ирээрэй гэсэн гэнэ. Бас л очсон юм байж. Тэгсэн сүүлийн өдөр нь юу яасан. Одоо хаанахын нь мэдэхгүй ээ нэг дуу хураагч байдаг юм байна. Америкад их бий. Америк юм байх. Дуугий нь хурааж авч явсан юм гэнэ билээ. Тэгээд 3 ламтай л уулзсан юм байгаа юм тэр. Тэр хэн гэж Пунцаг мээрэмбэ гэж байсан юм. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Оготор Пунцаг гэж нэрлэдэг юм байх. (1.42.09) Өөлд Шагдар гэж байж, энэ 3 ламтай л уулзаж, ном хэлэлцсэн юм байх даа, тэр цаана очоод. Тэгээд энэ айхтар 3 лам юм гэнэ. Тэгээд одоо анги багш нэг зиндааныхаа ламтай л орсон юм байна л даа. Тэгээд л одоо 3 өдөр л их ном хаясан, хэлэлцсэн юм байна даа. Энэ танайд манай зиндааны анги гэж танай зиндаа нь ч чанга. Халхад ч чанга, Төвдөд ч чанга. Энд одоо бас хаях хүн Төвдөд ч байхгүй, Халхад ч байхгүй. (0.42.39) Зээ Ринбүчи Хайдавдорж сэрүүн зал... заларч байсан бол нэг ингэж хаяж байх гэж. Тэр лхарамба л айлдсан юм байлгүй. Тэгээд дуугий нь хурааж аваад явчихсан юм гэнэ билээ. Ишдорж Ер нь өглөө хэдэн цагаас босоод, багш нартаа бараалхаад, хэдэн цагийн Лувсан Өө орой орой орой, Ишдорж Аа. Лувсан Өглөө шувуун дуунаар гэхэд, одоо шувуу дуугарч байна шүү дээ, эхлээд. Цаг байхгүй ээ. Шувуун дуунаар нар сэрэнгүүт л бид сэрдэг юм шүү дээ. Шувуун дуунаар босоод багш нартаа золгоно. Ишдорж За Лувсан Тэгээд багш нар одоо ха... хурал хурна. Хурал багш нар хурлаа саатуулна, хуралдаа хур гээд гаргачихна. Тэгээд л хурал ч хурна, хурал чанга байна. Хурал ч одоо тэгээд одоо (1.43.15) хийгээд үдээр амарчихна. Нөгөө банди нар л хийнэ. Орой харанга цохиод дахиад оройн хурал болно. Оройн хурал нь болохтой хамт орой бэлхээн шөнө дунд хүртэл багш нар хэмжээ өгнө шүү дээ. Тэгээд ном нийлнэ гэж их юм болно. Тэгсээр байгаад л ер нь нэг 12 болно. Өглөө эрт босно. Өдөрт нэг тун шавьд нэг 4, 5 цагаас илүү унтах чөлөө байдаггүй. Яг л тэгээд тиймэрхүү байсан. Ишдорж Өдөрт нэг л удаа гүнцэг бариад л хоол иднэ. Лувсан Аа тийм үдээр хоолоо иднэ. Үдээр нэг удаа л хоолоо идчихнэ. Тэр хоол идэхийн талаар л байгаа. Ишдорж Аа хаан, за Лувсан Хоол идэхийн талаар л үд дээр гадаалж байгаа юм. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэгээд л одоо орой хооллоно. Долоодоо бол их. Хурал чанга, дэглэмтэй, ярихгүй. Тийм л байсан юм. Ишдорж Хадгийн зиндаанд одоо хэдэн жил болж байж Лувсан Өө хадгийн зинд... Ишдорж Одоо бага... Лувсан Хадгийн зиндаан дээр жил болох юм байхгүй Ишдорж За. Лувсан 10, 20 хонож болно. 20, 30 ч хонож болно. Ишдорж мм хн. Лувсан Хадгийн зиндаа зиндаанд тэр хууль. Бүр тийм хадган дээр очдог юм. Тэгээд нэг сар шахуу болж байтал тэр аа номоо шүүлгэнэ. Гэсгүйн хажууд нэг том лам суучихсан байна. Хадгийн дасгал хаяад эхэлнэ. Барина. Тэгэхдээ шид бас хаяна. Зумбарайгаас хаяна. Тэгээд л одоо аа жаахан тэгээд л одоо сайн барьсан энэ тэр зиндаандаа өгсөөд эхэлнэ. Хадган зумбарайн дээр Ишдорж Аа хаан. Лувсан шидэв дээр. Ширжим дээр бараг өгсөж байгаа юм даа. (1.4 4.40) Одоо шал барьж Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэгээд нэг би чинь одоо хаврûн сүүлчээр ирсэн хүн шүү дээ. Хадаг дээр байж байгаад, сар болоод шийдэгдээд, шидэм дээр бас байж байгаад, өөр босоо (1.44.53) зүмбарай дээр очиж байгаа юм, зүмбарай дээр. . Ишдорж Аа хаан. Лувсан Хойтон жил нь бүлхүм (1.44.56) дээр оччихож байгаа юм. Èнгээд байдаг юм. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Хадгийн зиндаа нь нэг өдөр 10, 5 хүнтэй ч байж магадгүй. Огт байхгүй шахуу ч байж магадгүй. Тэгээд эх... эхлээд өгчихнө, номûг нь шидэмийг нь эхлээд өгчихнө. Тэгсээр байгаад дэвжээн дээр очиход чинь л одоо 2 хо¸р хадаг, зүүн хадаг, баруун хадаг, ба... баруун зүмбарай гэж 2 хадаг байдаг юм. Тэгээд баруун талдаа суусан нь баруун аймаг, зүүн талûнх нь ухаан нь нэг зүүн аймагтаа л энэ хожим зүүн талдаа суудаг. Тэгээд л яахав, дэвжээн дээр гарч байж нийлдэг юм даа. Аа нэг их аа нэгнийхээ шүд үзэж байж ч магадгүй. Ýнэ чинь ирсэн залуу өнөөх юм (1.45.34) баахан лам нар энэ тэр хэдэн (1.45.36) тэгээд дондомд явуулаад л, дондомд яв... тэгээд л ог болно доо. огийн гошоо болоход их хийдэг юм. Огийн гошоо болохоор л огийн гошоонû бичгийг хийгээд хадгалаад байна. Тэр юунûхаа тэр бичиг чинь явсаар байгаад одоо бүр гаарамба болдог юм байна аа. Ишдорж За Лувсан 500-тай гаарамба гэж болж байж. Гавжид тушаадаг юм. 500 гэдэг нь гэхлээр дараа нь 5 удаа гаарамбанû есөн өнөө 500-тай гаарамба болно шүү дээ. Ишдорж За Лувсан Тэгээд тэр гаарамбûнд очоод л, гавж руу очихлоор өнөө бичиг рүү хардаг. Бичгээ өгдөг. Анги нь хэн бэ? журам нь хэн бэ? одоо байгаа юу, тэр байгаа юу? тэгээд одоо шалгаж үзэж байгаад, одоо 3 жилээ болохоор одоо тушаана шүү дээ. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Аа тэгээд л одоо гавж гавжид өнөө бичгээ л тушаах юм. Огийн бичгээ л гавжид тушаана. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Анги юм юу ч байхгүй. Уг нь хадгалсаар байгаад л, гаарамбын журманд өгнө. Гаарамбын журам гэж тусгай журам байна. Тэгээд л одоо болдог юм байна билээ. Ишдорж За гавжид тушаагдаад хэдэн жил болох вэ? Лувсан 3 жил. Ишдорж 3 жил үү? Тэгээд гавжийнхаа дамжаанд Лувсан Тэгээд гавжийнхаа дамжаанд Ишдорж тэгээд гавж болдог. Лувсан тушаагдсан гармаа тулгаж. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Эрхтэй. (1.46.52) Ишдорж Ер нь аль зиндаанд ороход өдөрт ер нь хэдүй хир хэмжээний ном үздэг вэ? Лувсан Аа үз гэсэн тогтоол байна шүү дээ. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тийм гошоон дээр тийм ном тийм ном тийм ном үзнэ гээд бичээстэй байдаг. Тэр зиндаан дээр тийм ном үзнэ, тийм ном үзэх ¸стой юм байна. Нэг багшид өдөртөө 4 багш дээр ороход тэр 4 янзын ном заана шүү дээ. Зарим нь нэг Ишдорж Аа хаан. Лувсан Нэг жишээ нь одоо Данзанжав дээр очсон хүн байна шүү дээ. Нэг багш дээр Данзанжав, нэг багш дээр цалам, нэг удаа (1.47.18) дээр гааддамба ингээд л явна шүү дээ. Тэр үзээд нэг их ч цээжлээд байх ч юм бага л даа. Ухааруулаад л, зогсол хайрлаад л, (1.47.27) баахан хэлж тогтоогоод л, ингээд л явна. Ишдорж Ухааныг нь аваад л Лувсан Ухааныг нь аваад л явна. Ишдорж Хоорондоо хэлэлцээд Лувсан Хэлцээд Ишдорж Хэмжээгээрээ тогтоогоод Лувсан Тийм. Эхэлж байгаад л яагаад л, тэгээд тогтоогоод л, тэгээд тэндээсээ тэр багш тэгсэн, тэр багш ингэсэн, ингэж хаяхыг нь яаж барих вэ ингээд л одоо хэлцээд л, нөгөөдөхөө хурал тараад хэлэлцчихнэ. Нөгөөдөхөө хэлэлцээд шуугичихна даа. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Нэлээн тийм шуугиан тавиад л одоо хэлэлцээд, ингээд л сайжирч байсан юм даа. Ингээд л сайжирч байсан юм. Ишдорж Дашчоймболд хурж байгаа одоо ноёны хүү ч бай, баян айлын ч хүү бай аа ядуу айлын ч хүү бай нэг л зиндаанд нэг л хэмжээгээр одоо хангамжийг нь өгч ном үзүүлдэг байсан гэдэг бил үү? Лувсан Тийм байхаа. Тэр хангамж гэх ямар юм байх вэ, тэр хөдөөнөөс. Ишдорж Аан Лувсан Хөдөөнөөс ердөө ёс журмын (1.48.10) хангамж гэх юм байхгүй шүү дээ. Ишдорж За. Лувсан Хурал чуулахгүй бол одоо хурал тарсан. Хурал хурахлаар хаяад (1.18.17) тарчихна даа.. Ишдорж Мм хн. Лувсан Дуган ч (1.48.18) явчихдаг. Бүтэн сар хурахдад нэг 3 төгрөг 4 төгрөг л авдаг юм шүү дээ. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгэхэд чинь 20 мөнгө, 10 мөнгийг нь биднүүд төлнө. Тэрнийг хураадаг юмуу, яадаг юм бэ. Тэгээд тэр дацангийн орлогоор л хуваана. Аймгийн дуган чинь гэсэн за тэр төлсөн, тэр төлсөн гээд ингээд бичээд авчихна, хурал бүгдэд. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэгээд тэр аймгийнхаа дуган чинь энэ өрх тусгаар юм чинь хэдийг хуваана. Аймгийн дуган чинь хэдийг өгдөг юм бэ, сард нэгийг өгдөг юм. Ишдорж Тэгээд одоо тэрүүгээрээ л одоо сарынхаа хүнсийг бэлтгэнэ. (1.48.48) Лувсан Аа тийм тийм. Хажууд нь бас Ишдорж Хувцас хунараа бэлтгэнэ. Лувсан Дамжаа байна аа. Ишдорж За Лувсан Жилд Дашчоймболд одоо 4 удаа дамжаанд сууна аа. Ишдорж Мм хн. Лувсан 4 дөрвөн. Нэг нь 3 өдөр сууна аа. Гурван дөрөв 12. Тэгэхдээр тэр чинь 4 хүн будаалах чинь боов барина шүү дээ, дугуй. Тэр дугуйгаар л амьдарч байсан юм. Ишдорж За Лувсан Зарна. Ишдорж Мм хн. Лувсан Аваачаад зарчихна. Хэ хэ. Ишдорж Манай нэг багш тэгж ярьж байсан. Бид нар чинь голцуу л одоо толгой цувдай тийм юмаар л өвлийн цагт одоо юу хүнс хийчихдэг. Лувсан Тийм ээ толгой. Ишдорж За зуны цагт болохдээр голцуу нөг.. аа цаган идээ, айраг сүү, тараг мараг, юүхэн мүүхнээр хоол хийгээд ингээд болчихдог. Лувсан Тийм зуны цагт хоол идэх чинь бага л даа. Ишдорж Тийм. Лувсан Аа өвлийн цагт яахав, аа тол... толгой цувдай авалгүй яах вэ. Одоо цувдай л их авдаг юм. Ишдорж Мм хн. Лувсан цувдай л их авдаг юм. Цувдай авчраад л тэр чинь одоо нэг 20 мөнгөтэй байхад чинь нэг юу авдаг юм шүү дээ. Нэг аа бүтэн хонины яс авдаг юм байгаа юм, яс учраас. Нөгөөхийг чинь авчраад, хуваагаад, чанаад шөл гарна. Ишдорж За Лувсан Жаахан бантан юмаар шар будаа хийгээд л идчихнэ. Ишдорж За. Шөлөнд нь Лувсан Тийм. Ишдорж ясаа мөлжөөд л Лувсан тэгээд л Ишдорж сүүлтэй Лувсан ясаа мөлжөөд, мөлжөөд байх юу байх вэ дээ, шөл л гардаг юм даа. Тэгээд мөлжүүртэй яс л байгаа юм даа, ухаан нь. Тэгээд л одоо хэд хоночихно шүү дээ. Ишдорж За Лувсан мөлжүүртэй яс л байгаа юм даа, ухаан нь. Тэгээд л одоо хэд хоночихно шүү дээ. Ишдорж За Лувсан Тэгээд л одоо хэд хоночихно шүү дээ. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Хоол мөнгөгүйдээ үгүй яахлээрээ бол бодох л юм байдаггүй юм даа. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгээд л одоо болоод л байдаг юм. Ер нь тэрэн дээр хаашаа юм бэ мэдэхгүй. (1.50.22) Би ч ер нь тэгээд хол нутгийн хүн дээ. Манайхаас юм ирнэ гэх юм байхгүй. Ингэхлээр тэр байдгаараа л амьдарна шүү дээ. Ишдорж Ар гэрээс юм ирнэ гэж байхгүй. Лувсан Аан Ишдорж Ар гэрээс юм ирнэ гэж байхгүй. Лувсан Байхгүй байхгүй байхгүй. Ишдорж Энд ах дүү нар байхгүй. Лувсан Байхгүй байхгүй. Ишдорж Мм хн. Лувсан Ингэж л тэгээд сайхан Ишдорж Тэгээд номоо үзэх юугаараа л болчихно. Лувсан Номоо үзнэ, ном үзнэ, хуралдаа хурна.. Ишдорж Мм хн. Лувсан хурлынхаа юмаар л болоод байна. Ишдорж Тэр Лувсан Тэр дуган л боовоо л худалдаж ном барьдаг юм даа. Ишдорж За. 6000-аад та... 3000-аад лам нарын одоо өглөөний манз цай чанана шүү дээ, тийм ээ. Лувсан тэгнэ ээ, тэгнэ. Ишдорж Тэгэхдээр тэрийг чинь 1 нэг гал зуухандаа чанана тийм ээ. Лувсан 1, 1, 1, 1 Ишдорж тэрийг яаж чанадаг байсан бол? Лувсан Аа нэг том тогоо байсан юм. Ишдорж Мм хн. Лувсан Би үзсэн. Ишдорж За. Лувсан Шатаар орж доторхийг нь цэвэрлэдэг. Бүр орох дээр гарч болдоггүй. Ишдорж Мм хн. Лувсан Бүр орох дээр гарч болдоггүй. Ишдорж За Лувсан 3000 ламын тэр үргэлж хийхгүй. Тэр эднүүс чинь одоо 3, 3 тогоо байна, дунд тогоо, бага тогоо, тэр дунд тогоондоо л манзаа хийнэ. Их тогоондоо хийх гэхлээр их том юм чинь олон талаас нь цогц хийнэ ээ. Ишдорж За Лувсан Аа нэг тийм, тийм юм байхгүй ээ. Өнөө чулуугаар янз бүрийн чинь чулуу л ердөөсөө тал зуух юм даа, одоо цугий нь тэгэхэд чинь өнөө метр 50-ийн чинь модыг дундуур нь нэг нэг цуу.. цуулаад л шургуулахаас өөр халах (1.51.30) юм байхгүй. Тэр том тогоонд чинь наад тал нь буцалж байж цаад талаар нь өнөө мөс хийж байсныг (1.51.36) үзээгүй. Цайгий нь 2, 3 хуга хуга цохиод л хийчихээр чинь хонох юм байхгүй. Гүзээтэй шар тосыг чинь цайнд нь хийж л орхино. Тэгээд самарч л байна. Цаад талаараа хайлж л байна, наад талаас нь оволзож л байна шүү дээ. Манзчин чинь их олон манзчин орно. 30 манз. Манз чинь тэр олон том том тмо байна аа. Тэрнийг чинь зарим нь үүрээд ирнэ, заримыг нь том модон дээр дамнаад ирнэ. (1.52.02) Ишдорж Аа хаан. Лувсан Гал тогоо нь ойрхон шүү дээ. Цаахан талдаа байсан юм. Ишдорж Мм хн. Лувсан Дамнаад ирнэ. Тэгээд олон цав барина. Нэг олон мандалд чинь. Тэр олон лам нар чинь одоо дуганы дотор оруулаад тавиад, дуганч нар цаваа түшдэг юм. 4 ламын дунд нэг хөөвөн ч явж байх юм уу тэр болбол тийм шүү дээ, тэр одоо. Тэгээд л одоо үйлдсэн одоо олон лам нар цуглахад цан чам болоод... Ишдорж Мм хн. Цан уур нь Лувсан Уур нь цан болчихно. Ишдорж Энэ дуган болбол галлагаа маллагаа байхгүй Лувсан байхгүй байхгүй. Давуу давуу өвөлд нэг эсгийгээр давхарлаад эсгий хөшиг татчихдаг. Ишдорж Тэр олон лам нар бие биендээ биенийхээ илчинд болчихдог. Лувсан Тэгээд л одоо даардаггүй, тэгээд л болдог. Ишдорж Мм хн. Лувсан Дүрэм байсан юм шүү дээ. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Дүрмээр. Дунд, дундуур нь доод зиндааныхан, 2 талаар нь гаарамба энэ тэр, гавжийн зиндаа голоор сууна. Тэгээд араар нь ч гавж нар зөндөө л суудаг юм байсан. Тийм л дацан байсан юм даа. Ишдорж Жасын мал гэж байдаг. Лувсан Аа Ишдорж Дашчоймбол дацангийн жасын мал гэж байдаг тийм ээ. Лувсан Байсан юм гэнэ билээ. Адуу байсан юм гэнэ билээ.. Ишдорж Адуу, үхэр, хоньтой. Лувсан Үхэр хонь л байсан юм даа. Адуу л байсан даа. Өнөөдөх намар ч үнэг барих гэж байгаа гээд нэг баахан гүжирдүү лам нарыг хэдийг аваад явчихдаг байсан юм. Ишдорж За Лувсан Эмэрхийн 7 худаг хаа байна энд л ойрхон байсан байх. Манай зиндаанд Намдагсүрэн очдог байсан юм, аа адуу тамгалдаг яадаг гээд, намарт нэг. Адуутай л байсан юм. Цаана нь үхэр мал байсан уу мэдэхгүй. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Байсан л байх ааа. Адуу л байсан санагдаж байна. Тэр адуу тамгалдаг барьдаг одоо мэдэхгүй. Ишдорж Тэгээд ер нь ном л номоо л голлож үзнэ, бас Лувсан Аа номоо голлоно. Уншлагын ном Дашчоймболд энэ уншлагаа уншина. Хааяа нэг орой ирээд л, 9 эрдэнийн “Ганжуур” ер нь хурлын сулаар авна, чангаар авахгүй. Ишдорж Аа хаан. Лувсан 9 эрдэнийн “Ганжуур”-ыг чинь өглөө эрт нарнаар эхлээд л хурдаг юм. Орой болоход уншаад дуусчихна шүү дээ. . Ишдорж үсэг харж (1.54.06) уншаад л Лувсан Аа үсэг харна, гүйлгээд л, одоо 1 янзаар, 2 янзаар, ар, эх гээд л ингээд явсар байгаад л тэгээд дуусчихдаг юм. (1.54.14) Ишдорж За Лувсан Ямар сайндаа манайхан өөрсдөө босч судар авдаг юм.. Ишдорж Судрын 108 ботио л өдөрт Лувсан өдөрт, тэнд өрчихсөн байна. Ишдорж Ганжуураа бүгдийг нь Лувсан судар авна шүү дээ. Аа сууж байгаа лам нараас авдаг юм. Ишдорж За Лувсан Тэгээд манайхан Жүдийн ном битгий авчраарай, их тарнитай, уншиж гүйцдэггүй юм гээд тэгдэг ювм. Хэ хэ хэ. Ишдорж Ха ха Лувсан Тэр чинь сонин л юм байж байсан юм. Гэхдээ өө сайхан. 1 зиндаа 300 хошуунд байсан юм гэнэ билээ. За тэр чинь сүүлийн үед 300 өрх байсан байх аа. Манайхнаас бол нэлээн олон 277 байсан юм. Сүүлд нь алсаар байгаад л 3 дуган шахуу болсон байх аа даа. Тэгээд 10 жилээр чинь 3 мөр шахуу болсон л доо. 1 сайхан сахиусаар нэг хөдөөний баян хүн юм уу нэгжээд барьсан юм байна гэнэ билээ. Ишдорж За Лувсан Барьсан л байсан юм. Барьж ирэхдээ тоолсон юмуу үгүй юү. 3000 гаруй лам аллаа л гэж тэгж нэгжээд барилаа л гэж байсан. 3000 гаруй сахиусаар 3000 гаруй хүрч байсан юм гэнэ билээ. Ишдорж Мм хан. Лувсан Нэг ийм л юм даа. Ишдорж Сайхан Гомбо гэж яаж нэрлэсэн гэдэг билээ. Лувсан Өө Сайхан Гомбо чинь намрын сүүл сарыг хэлдэг юм. Ишдорж Нэрлэсэн учир нь? Лувсан Аа Ишдорж Нэрлэсэн учир нь юу гэсэн билээ? Сайхан Гомбо гэж нэрлэсэн гэдэг шүү дээ, тийм ээ? Лувсан Тийм ээ, тийм тийм тийм. Энэ 2-р Богд Манчир хутагт 2 лам 2 энэ Бээжинд Бээжинд бараалхахаар одоо явж байсан юм уу даа, тэр үед. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгсэн чинь таньдаг дацан байхгүй. Урьд тэр одоо Манчир ламтан айлдсан юм билээ л дээ. 1-р Богдоо залаад байна. 2-р Богдынхоо төлөө одоо ямар хүн зочинтой, ямар хугацаанд авчрах вэ? гэж асуух байх. Таньдаг дацантай болно гэж найдаж байгаа шүү, эзэнд гэж. За гэсэн. Тэгээд л одоо лам нь хэн бэ гэвэл намайг заачих. Удирддаг гэсгүй нь хэн бэ гэвэл Богдыг заачих, 2-р Богдыг заачих гэсэн. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэгээд л тэр одоо явж байсан юм байгаа биз. 7, 8-хан лам явсан юмуу яасан юм бэ мэдэхгүй. Тэгээд л одоо тэр 2 лам нь бол тусгай жаахан 4 ханатай нэг гэртэй. Бусад нь нэг арьсан юмтай. Ингээд л явдаг байж л дээ. Тэр 2-хон лам чинь олон юм явж л дээ. Но... ноён түшмэл энэ тэр гээд л тийм ээ. Өнөө 20, 30 хүн явсан юм байлгүй, одоо мэдэхгүй. Эзэнд очоод л, одоо эзэн ч асууж дээ. Ишдорж За (1.56.28) Лувсан За 1-р Богд Далай лам 2-т одоо ямар хуралтай болсон бэ? гэсэн гэнэ. (1.56.30) Цангийн дацантай болсон л гэж гэнэ. Ямар хүн томилсон бэ? тэр чинь. Удирдах хүн нь хэн бэ л гэсэн чинь Богдоо заачихсан Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэгээд тэгээд одоо тэр үед Жанжаа гэгээн гэж байж дээ, тэр үед. Жанжаа гэгээн (1.14.47) гэж мэдэхгүй, Эзэн хааны ширээний лам байсан юм гэдэг. Жанжаа гэгээнд одоо ямар сахиус залах вэ гэж асуусан юм биз дээ. Сахиус чинь өөрөө ирнэ ээ гэсэн. Ишдорж За хаан. Лувсан Наашаа яваад энэ Долоннуурын зах гэдэг дээр ирж байсан чинь тэр 2 ламынд нэг их хар морьтой нэг их хар хүн ирсэн гэж байгаа юм. Орж ирсэн. Нэр хэн бэ гэсэн. Гомбо гэсэн. Аа тэгээд наад 2 лам чинь идээ цагаа явчир, наана цаана гээд л одоо хүндлээд л одоо явсан юм биз дээ. Тэр нь мордоод явсан юм байна. Тэгэхдээр нэг шавь нь ороод. Үгүй танайх чинь хүн үздэггүй ээ? Таньдаг хүн үү? гэж. Энэ хүн хаашаа явж байна вэ гээд тэгсэн. Наашаа явж байсан. Ингэж суучихаад л сайхан Гомбо оо гэсэн. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэгэхдээр энэ Гомбод хадаг бар... бариарай гээд 2 лам чинь том хадаг бариад хойноос нь Бог... энэ Гомбынд дөрвүүлээ айлчилсан юм биз дээ. Тэгсэн хэрээ зууж аваад, хадгийг нь зууж аваад явчихсан. Хар шувуу. Тэгээд одоо сахиус нь өөрөө ирнэ гэсэн нь тэр юм байж л дээ. Ишдорж За. Лувсан Тэгээд л одоо Гомбо сахиустай болсон юм. Ишдорж Мм хаан. Тэгээд тэрнээс хойш Гомбо сахиус хурдаг. Тэрнээс сайхан Гомбо гэдэг нэр гарч. Лувсан Сайхан нэр, тэгээд сайхан сайхан сайн сайхан Гомбо гэхдээр тэрнээс сайхан гэж нэр өгсөн. Ишдорж Аа хаан. Лувсан гэнэ билээ. Ишдорж Тийм, тэгээд тэрнээс хойш одоо хүртэл тасалдахгүй Лувсан Аа сайхан Ишдорж сайхан Гомбо хурж байгаа. Лувсан Тийм. Сахиусны идээ ингээд багш нартай сайхан сахиус хурахлээр зэрэг сахиусны идээ авчирсан уу гээд тэгдэг юм. Өнөө жаахан авч орж байсан юм. Заавал. Ишдорж За. Лувсан Бүр заавал авч ордог ёстой. (1.58.16) Дондон жүгээс дээш бол тэгээд идээг бол заавал авч ордог ёстой. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Аа нэг (1.58.21) сахиусны сайхан сахиусны идээ барьчихсан, за нэг сайн сахиусны идээ сайхан гэдгийг нь мэдэж байгаарай гэж намайг захидагсан. Ишдорж Аа хаан. (1.58.29) Лувсан Сайхантай бол тэгээд тэр хэлж ч ярьж өгсөн. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Энэ 2-р Богд хуруулж байсан юм байна л даа. Жанд гэж. Цөөхөн лам байсан юм байгаа биз, 20, 30 ч байсан юм уу. Тэгээд нэгэнт хуруулж чадахаа байсан. Яасан юм бэ, тэгээд л нэг зун, са... болоогүй л юм байлгүй. Ишдорж За. Лувсан 2-р Богд саад болчихсон ч юм уу, яасан юм бэ, мэдэхгүй ээ мэдэхгүй. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгээд ерөөсөө хүнсээ авчирч хурдаг байсан юм гэнэ билээ. Ишдорж За. Лувсан Өөрөө өөрснөө Ишдорж Мм хн. за. Лувсан Тэгээд сайхан сахиусны хүнс гэж тэрүүгээр яасан юм байна аа. Орохтой нь нэг хүнсийг нь сахиусны хүнс гэж авч явдаг байсан. Ишдорж Тэгээд сахиусныхаа өмнө аваачиж өргөдөг. Лувсан Аа. Ишдорж Сахиусандаа аваачиж тавьдаг байсан юм уу. Лувсан Үгүй үгүй үгүй. Ишдорж Аа за. Лувсан Тавьдаггүй. Хурлыг чинь тараагаад явуулчихсан, амсаад идээд л, суугаад бөөн бөөнөөрөө тэгээд л явчихдаг. Ишдорж За. Лувсан Жаахаан жаахан жаахан жаахан. Нэг хэдэн (1.59.12) ч байж магадгүй. Ер нь нэг тийм л юм. Ааруул, (1.59.16) ч байж магадгүй, гэх мэтчилэн тэгээд л мөр мөрийг нь тараагаад л явчихдаг, тэгээд л дуусдаг тэгээд тийм байсан. Ишдорж Ямар хүнээс асуусан чинь сахиус нь өөрөө ирнэ гэсэн гэнэ ээ, та? Жанжаа гэсэн үү? Лувсан Жанжаа гэгээн Ишдорж Жанжаа хутагт байсан Лувсан Тийм Жанжаа гэгээн гэж. Эзэн хааны ширээний лам байсан байх.. Ишдорж Аа за за. Лувсан Сахиус ихтэй, дээрээ ер нь их сан тавиад ирсэн юи гэнэ ээ. Тэгээд баруунтайгаас нэг сахиус олж ирсэн юм байгаа юм, хэдий Ишдорж За. Лувсан хэдий үед юм мэдэхгүй. Хэн гэж ламын нэр мартчихаж. Аа Балдансаваараа гэдэг лам. Ишдорж За. Лувсан Баруунтаа л одоо Энэтхэгт юм уу Ишдорж Аа хаан. Лувсан Агуйд сууж их нямба хийж байж л дээ. Агуй нь ус гоожоод байдаг болж. Тэгээд одоо өнөө олон жил суусан хумхийн тоос байдаг юм биз, шороо Ишдорж За. Лувсан Усыг гоожихлээр нь шороо болчихоод, нэг цаашид одоо ийм ус гоожоод байдаг ийм байж. (2.00.15) Ишдорж За Лувсан Тэгээд хэдэн жил суусан юм бэ. Тэгсэн чинь тэр шороо нь овоорсоор байгаад Гомбо сахиус болчихож. Ишдорж За. Лувсан Тэгээд тийм яриаг дуулсан гэж байгаа. Ишдорж За. Лувсан Бал.. одоо энэ манай энэ байгаа сахиус чинь тэр шүү дээ. Балдансаваарын Гомбо гэж байна. (2.00.31) тэр ч нэртэй байх. Ишдорж Тийм. Балдансаваарын лавш гээд. Лувсан Аан. Ишдорж Тэгээд тэр нь баруун талаас авчирч энд шилжсэн. Лувсан Яаж ирсэн юм байна билээ. Нэг л учиртай тэр их нандин Гомбо л авчирсан юм байх. Ишдорж Одоо байгаа гэдэг шүү дээ. Лувсан Байгаа. Ишдорж Тэр чинь нөгөө Дашчоймболыг буулгаж байхад нэг хүн нэг хадаг хийсгэхэд дуганы нөгөөдөх нэг хадаг нь аа дүнз, нэг баганыг буулгачихсан. Баганаас нь хадаг уяатай байсан. Хадагны хийсэхэд нь цаанаас нь нэг вм хийсгэсэн. Ар талд очоод үзсэн чинь Гомбо сахиус байсан гэсэн. Лувсан Нууц хэлдэггүй байсан цаг. Дашчойлин сахиус алга болчихсон юм байна аа гэж хэлэлцдэг Ишдорж За. Лувсан байсан юм. Ишдорж Мм хн. Лувсан Аа наана нь яагаад алга болчихдог юм болоо гэж. Тэгсэн чинь дотор нь багана байсан юм байна л даа, багана тэр. Ишдорж За Лувсан Баганыг нь ухаад, сахиусаа хийгээд, наанаас нь яг модоор нь таглаад Ишдорж Аа хаан. Лувсан хаячихсан байсан байгаа юм. Ишдорж За Лувсан Хадаг нэг тэр үед чинь жаахан халамцуу улс тохиосон ч юм уу хэн мэдэх вэ. Тэгээд Дашчойлингийн дуганыг буулгаад модыг нь энэ аж ахуйн хашаанд зөөж байсан юм биз дээ. Зөөж байсан нэг хүн нэг хад... баганаас энчээ хадаг нь цухуйж байна. Тэрнийг гаргаад үзэхтэй нь бурхан гарсан. Дугай нөгөөдөхийг нь өвөртөлчихөөд, тэгээд л бурхан байна гэж хэлээ ч үгүй. Хэлдэг цаг биш байсан юм байх. Ишдорж За Лувсан Тэгээд гэртээ аваачаад одоо авдар саванд нь байгаад л байсан. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгээд тэр нэг үзсэн чинь нэг хүн үүнийг сахиус байна. Дашчойлингийн сахиус байна гээд. Тэгээд хадгалж хадгалж энэ (2.01.48) Банзарын Цэрэнтогоо (2.01.48) гэдэг гэсгүй (2.01.50) байна шүү дээ, Ишдорж Аа Лувсан шоронд байсан юм. Ишдорж За, урьдчилаад шоронд орчихсон байсан юм уу? (2.01.54) Лувсан Урьдчилаад тийм. Энэ 1937 оны зун. Нэг сайн 3 дуган барьчихаад, тэрийгээ (2.02.04) байсан чинь Ишдорж За Лувсан (2.02.05) маргааш яг хурал болж байхад нь Дотоод яамнаас цэрэг энэ тэр очоод хурал хуруулахгүй Ишдорж Аа хаан Лувсан хөөгөөд одоо Ишдорж За Лувсан Тэгсэн энэ дээр ганц өдөр хурал хуруулахад яадаг юм бэ гээд Гандан хийдийн хамба нэлээн маргасан юм байгаа юм. Дугар, хойд цогчин хийдээс Дугар 2. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгсэн тэр хоёрыг барьж аваад явчихсан. Ишдорж За Лувсан Тэгсэн шөнө дунд нь ч явж байсан, маргааш нь энэ Жанрайсигийн доохон зүүн аймгуудын аймгийн дуган хуралаа (2.02.35) хийхээр цуглаж л дээ. Яах гэж, хурал хурах гэж. Ишдорж За Лувсан Тэгээд тэрийг барьж аваад явчихсан. Банзрагчийн Довчин 4 жилээр таслагдсан. Ишдорж За, аа хаан. Лувсан Хугацахгүй 4 жил. Ишдорж За Лувсан Тэр үед чинь 38 онд орсон юм чинь. 39, 40, 41, 42 онд 85 настай гарсан юм байхгүй юу даа. Ишдорж Нөгөө бариа тавиа эхлэхээс өмнө баригдчихаад Лувсан баригдана гэсэн гэхдээ баригддагаа баригдаад. Ишдорж За. Лувсан Дугар гэж хүн 3 жилээр таслуулж Ишдорж За. Лувсан 3 жилээр таслуулаад, байж байгаад их сайн ажил хийдэг, хийсэн гээд 2 жил 6 сар болсон уу яасан, 3 жил хүрээгүй гаргачихсан юм байна. Ишдорж За Лувсан гаргаад тэр дахиж барьж аваачаад устгачихсан. Ишдорж Өө за. Лувсан бариад авсан гэж байгаа юм. Ишдорж тэгвэл жаахан удаан муу ажил хийж байсан бол амьд байх байсан байна. Лувсан Тэгсэн бол амьд гарах байсан. Ишдорж Хэ хэ хэ Лувсан Тэгээд тэр өнөө тэнд Бандан Шонлоо энэ тэр сахиус авчирч барьсан юм байгаа юм. Ишдорж Тэгээд Бандан Шонлоо гуай тэгэхдээр мөн гээд. Лувсан Аан. (2.03.26) Ишдорж Өнөө хүн Бандан Шонлоо гуайд сахиусаа аваачиж үзүүлээд Лувсан сахиусаа үзүүлээд, тэгээд одоо мөн гээд одоо Лувсанг одоо хийлгээд тэгсээн гэдэг. Лувсан гуай ч одоо хадгалаад байсан. Хурлыг ч нээлээ. Би, надад нэг өгөх юм байна аа, бурхан байна. Ирж аваарай гэсэн. 2 (2.1.47) очсон юм гэнэ билээ. Ишдорж За. Лувсан тийм нэртэй сахиус байна аа гээд. Ишдорж Эрдэнэпил хамба гуайд очсон байх Лувсан Аан. Ишдорж Эрдэнэпил хамба гуайд очсон байх даа. Лувсан Тэгсэн юм байх нь. Хүн л явуулсан юм гэнэ билээ. Тэгээд юу яасан юм шиг байна билээ. Энэ Ганданд байсан юм шүү дээ. Ишдорж тийм гэсэн. Лувсан Дашчоймбол дацанд одоо сая энэ хойш нь аваачаад байсан. Тэр сахиус тийм сахиус байгаа. Ишдорж Мм хн. Лувсан барьж аваачлаа гэсэн. Урьд нь ямар хүн нэг Чоймбол хийсэн байх л даа. Ишдорж тийм. Лувсан Ямар Чоймбол хийсэн. Багана боохгүй бол алга болчих юм гэж мэдсэн Чоймбол доо тэр. Ишдорж Мм хн. Лувсан Чоймбол хийсэн гэж л тааж байгаа юм шүү дээ. Чухам хэн нь хийсэн юм бэ, бүү мэд. Эзэн богд бүхэн Чоймбол байсан юм чинь. Аа сайхан сахиус хурдаг юм. Би мэдэхгүй байна. Галаарид гуай тэгж айлддаг л байсан юм. 8-р Богд сахиусанд гардаг юм. Хойд хаалгаар орж ирдэг юм. Ишдорж За. Лувсан Зүгээр нэг намба ёс гэдэг ямба ёс байхгүй зүгээр хойд хаалгаар орж ирээд, сайхан сууж байгаад л (2.04.51) бүчээ хонхонд уячихдаг. Ишдорж Аа хаан. Лувсан Тэндээ л одоо бүр хоноод л, ямбалдаг юм биз дээ. Ишдорж За Лувсан хэн гэж нэг унзад байсан юм байна. Галсан гэж. Ишдорж За Лувсан Галсанг одоо Богд л унзад болгосон юм байх даа. Уул нь хулгайч маягийн хүн байсан юм уу Галсан чинь. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгээд одоо Цогчин дээр бага унзад болгочихсон. Ишдорж За. Лувсан Тэгээд хоёулаа архидаад, одоо гудамжаар тамхи татаад байж байдаг. Тэгээд одоо ээдээ Галсан чинь бас л ном уншихгүй байхаа даа гэсэн чинь. Жаахан ном уншчихдаг. Ишдорж Мм хн. Лувсан Тэгээд Богд хаан ч хаалгаар орж ирээд, хойд хаалгаар заларчихдаг. Ишдорж мм хн. Лувсан байсан юм гэнэ билээ. Тэр саяын Богд ирэхэд чинь хойд хаалгаар орж ирээд хойд цогчин дээр сууж байсан юм шүү дээ. (2.06.39) Ишдорж За Лувсан ирэхдээ хойд хаалгаар орж ирсэн юм. Тэгээд баригдаж. Ишдорж За. Лувсан За тийм ухаантай юм аа. Тэр (2.05.47) тухай тийм юм шүү. Тэгээд энд гааддамбын гошоонд байв уу, нэг хар шувуу одоо хадаг барьсан шувуутай тийм зураг байсан юм. Ишдорж За. Лувсан Дайшчоймболд. Тэгээд алга болчихсон тэр нь байсан нь олдохгүй. Тэгээд сүүлд нь өнөө тийм зураг байсан. Би энэ хаана юуных нь ч мэддэггүй байсан. Энэ гошоо гошоон дээр тийм бурхан байсан. Тийм бурхан байсан гэдгийг нь таамаглаад хэлсэн. Тэгээд энэ хойно нэг тийм бурхан байсан. Тэгсэн Дагваданзан гуай энэ хэн 2 байсан. Аа хэн билээ, аа нэг олон шавь нартай гэвш байсан шүү дээ, манай энд чинь. Сэр-Од. Ишдорж Аа хаан тийм. Лувсан (2.06.39) энэ тэр тийм нандин сахиус байсан юм гэж. Тэгээд мэдэж авсан юм. Тэр хуучин нь (2.06.46) шинэ нь одоо Дашчоймболд байгаа. Ишдорж Аа хаан. Лувсан юу яасан тийм, Дашчоймболд тийм сахиус байгаа. Ердөөсөө ийм. За нэг ийм л юм байна даа. Ишдорж Хоёрт, Дашчоймбол чинь 2-р Богдоос тэгээд 8-р Богд хүртэл л одоо 250 жил болж байгаа дацан шүү дээ, тиймээ. Лувсан Тийм 280 ч гэдэг юм, 50 ч гэдэг юм. Тэгээд байгаа. Ишдорж Мм хн. Лувсан 1937 онд байгуулагдсан. Одоо 280 жил болж байгаа юм уу, яаж байгаа юм бэ, мэдэхгүй одоо. Энэ завсар чинь тэгээд одоо шагжин хураад л байж л байж л дээ. Баруун тийшээнээ тэр олон лам нарууд лам нар хийсэн байна шүү дээ. Тэгээд тэр үржээд, одоо ламын дамжаа барьж барьсан юм байна. Ишдорж Аа эхлээд үүсэхдээ юү?. Лувсан Аан. Ишдорж үүсэхдээ юү? Лувсан тийм. Тэнд нэг юм үзээд... Дашчоймбол дацангийн нэг (2.08.19) Ишдорж Аа хаан. Лувсан Агваанбалдан гэдэг лам анх ламын дамжаа барьсан юм байна. Ишдорж За. Лувсан Энд юу юм тэгээд ингээд яваад байж л дээ. Тасганы овоог босгож ламын дамжааг нь анх удаа барьсан юм байна билээ. Тэгээд дандаа одоо дандаа сайчуудын нэг дээ, энэ чинь одоо. Агваанбалдан нэг цорж, цорж ламын, цорж Агваанбалдан, цорж Балдан, Сүмбэринчин лам, Дорж, Өвгөнхүү, Сүндээр, Чүлтэм, Ишдорж Авираа Лувсан авирам Ишдорж балдан Лувсан Авирамбалдан гэж байгаа. (2.09.00) Ишдорж Тийм. Жамъян Лувсан Жамъян, Шижээ дархан Шижээ гэж цол байсан дуулсан уу? Ишдорж За тийм. Шижээ гавж. Лувсан Тэр чинь Шижээ гавж гэдэг чинь тэр. Цэнд, Өвгөнхүү, багш Чойсүрэн, бэрээ Дондог, өндөр Ёндон, журам Дарам, сүүл Дарам, цорж лам, цорж Самдан, өндөр Ишдорж Өндөр Жамц. Лувсан өндөр Жамц гэдэг хүн. Өндөр Жамц гэж тийм хүн байгаа юм. Жамц, Гаваа, Лувсандаш, Түдэв, Пэрэнлэй, Ёндон, Хэрээд, Хэрээдман гэж одоо олон байдаг юм. Ишдорж Мм хн. Лувсан 4 Сандаг, Дамчаа, гарьд Самдан. Ишдорж Энэ хэдэн онд барьж байсан юм бол Лувсан Энэ 1900 1800 хэдэн он байлаа. Он сар нь байдаг юм. Анх барьсан гэж. 1937 онд л 105 дахь нь болоод хаасан юм шүү дээ. Ишдорж Аа за. Лувсан 105 жил болоод ламын дамжаа хаасан. За ингээд одоо явж байна даа. Ойрохын улсууд чинь бид л байгаа юм. Ишдорж Аа хаан. Лувсан За би яах вэ дээ, яах вэ. Баруун Хүрээний лам гэж байгаа Лувсандаш гэж байгаа. Гэндэндарам, одоо тэр Цэрэндорж, Лувсандаш, Гончиг, Жанцансамбуу, Содов, Долоон Балдан гэж дуулсан уу?, Ишдорж Аа хаан. Лувсан Долоо хоног ламын (2.10.55) Долоон Балдан гэж тэр. Анги Дандар, энэ Дандарын анги шүү дээ. Ханд Чин вангийн Дандарын анги. Ишдорж За тийм. Лувсан Энэ Дандар ингээд одоо Гэндэн, Гэндэндарам билүү, Гэндэн, Доржоо, Ядам, Сэрээтэр, Гомбожав, Гомбожав, Сэрээтэр манайд олон байдаг юм. Суурин (2.11.20) Сэрээтэр тэнд байж байгаад (2.11.23) болохоор дахиад энд сурдаг лам байсан юм байна билээ, зарим нь. Ишдорж За. Лувсан 2 Сэрээтэр нэг нь их. 2 нь лам байгаа юм. Ваанчиг Лувсан 2, Хоноо Ёндон гээд л ингээд зөндөө. Анх явж байсан Сэрээнэн, Наваанцэрэн, Гончиг, Гончигжав, нэг Гэлэг, Тавхай, Жамц, Лувсан, Лувсандаш, Жанцан, Жанцан, Нянтай, Дамдин, Ёрөөлт, Гиваа, Рагчаа, Галдан, Шарав, Цэнд, Дондог, Гэлэг, Жамц, Намхай, Лувсан, Лувсаншарав, дориун Бямба, одоо нэг хувилгаан хувилгаан цорж, бас хувилгаан Пэлж. Ишдорж Та өөр юу хийж байв аа? Тэр тухайгаа яриач? Лувсан Өө. Хэ. 1940 40 онд Ховдод очоод, Ховдын Артельд 10 жил болсон. Хөдөө нэгдэлд 20 жил болсон. Хэ. Ингээд ийм л ажил хийж байсан. Ишдорж Нэгдэлд юу хийдэг байв, Та? Лувсан Нэгдэлд аж ахуй л хийдэг байсан. Ишдорж Аан за. Лувсан 20 жил аж ахуй хийсэн. (2.13.04) Ишдорж Та одоо хэдэн нас хүрч байна вэ? Лувсан одоо 93-тай, 94-тэй билүү, тийм л болж байна. Ишдорж Одоо хурал хурж байна уу? Лувсан Хурж байна. Ишдорж Та ямар төрлийн хуралд их ордог вэ? одоо. Лувсан Аан Ишдорж Ямар хуралд их ордог вэ? одоо. Лувсан Дашчоймболд хурдаг юм, Өөр хүн Чойрын Лувсан Ер нь 18 настай ирээд л Дашчоймболд хурсан. Тэгээд л тэр хэвээрээ л байна. Ганданд хурнаа бас, хамаагүй. Одоо Ганданд ороод одоо сууж чадахгүй. өөр хүн-Дашчоймбол гэдэг нь Чойрын дацан Ишдорж Аа Чойрын дацан уу? өөр хүн Тэгээд л 1937 онд хаагдаад л Лувсан ном үзэж харсан юм бага аа. Гүн ухаанаар нэлээн оролдож хийдэг л байлаа. Мөн нэг... Ишдорж Та ном судар бичсэн үү? Лувсан Аан. Ишдорж Та ном судар бичсэн үү? Лувсан Үгүй ээ үгүй үгүй үгүй. Ном судар бичдэг хүн биш. Ишдорж Мм н. Лувсан Бичсэн лам нар Монголд их байдаг юм шүү дээ. Ишдорж За. Лувсан Лувсандаш гэж лам байж, “Дүүрээ”. Сод гэж лам байж, “Жундраа чой” бичсэн. Тэр манай тэр Сунгийн аймгийн багш “Парчин”-гийн тухай бичсэн, тэр бичсэн. Тэгээд лам нар олон бий. Олон лам нар их ном бичсэн байдаг юм. Ишдорж Та одоо залуу ном лам нартаа хандаж юу гэж хэлж болмоор байна? Лувсан Үгүй яах вэ дээ, одоо, номоо сайн үзэж, хурлаа сайн хураарай. Энэ сүүлд нь одоо сайн шавилаарай л гэж хэлэх хэрэгтэй. Одоо бүр больж очсон юмыг чинь хэн нэг нь больж. Хуучных нь байхгүй, төгсөөд. Шинэ лам нар одоо яахав, олон болчихсон. Шинэ лам нар чинь зарим нь одоо хурлынхаа гэрийг (2.14.52) мэдэхгүй. Тэрийг хэлж өгдөг хэрэгтэй л байгаа юм. Ишдорж Таныг хэний Лувсан гэдэг вэ? Лувсан Цэвэгмэдийн Лувсан гэдэг. Ишдорж Цэвэгмэдийн Лувсан гэдэг. Та ээж аавынхаа тухай сайн мэдэх үү? Лувсан Аан. Ишдорж Ээж аавынхаа тухай та юу мэдэх вэ? Юу хийдэг байсан бэ? Лувсан Аа манай аав ээж хөдөөний малчин. Мэдэх юм байхгүй. Хөдөөний нэг томоотой малчин хүн. Ишдорж Та мал маллаж байсан уу? ер нь. Лувсан Хэдэн малтай байсаан. Нэгдэлд ороод одоо малтай л байлаа. Нэгдэлд өгчихсөн тэгээд тэрнийгээ. Ишдорж За танд их баярлалаа. Лувсан За за. Ишдорж Танд урт удаан наслахыг хүсч ерөөе.(2.15.44) Лувсан За бид нэг хэдэн юм үнэн худлаа л юм хэлж л байлаа. Ишдорж Миний нэрийг Ишдорж гэдэг. Би энэ Лувсан Ишдорж гэнэ ээ. За Ишдорж Тийм. ОУМСХ-нд ажилладаг. Лувсан За за за. Ишдорж Энд таны гэрт одоо цуг ярилцлага хийсэндээ их баяртай байна аа. Лувсан За за за за за. Ард түмэнд хэрэг болдог юм бол, улсад хэрэг болдог юм бол. Ишдорж За баярлалаа.(2.16.08)